به نام ذات پاک حضرت دوست وبا استعانت از درگاهش که صاحب ازلي و ابدي علم است؛

مباني گفتاردرماني

مروري برسابقه معلوليت وتوانبخشي درايران وجهان

600ميليون نفرازمردم جهان حداقل ازيكي ازانواع ناتواني هارنج مي برند.

80درصد اين افراددركشورهاي كم درآمد زندگي مي كنند.

عواملي كه باعث افزايش روز افزون تعداد افراد دچار معلوليت وناتواني در جهان مي شوند:

1- جنگ       2- ايدز    3- سوء تغذيه    4- بيماريهاي مزمن، اعتياد         

5- سوانح وحوادث،     6- آسيب هاي زيست محيطي    7- رشد جمعيت

8- افزايش طول عمر( ارتقاء سطح بهداشت )

تعاريف مبتني برالگوهاي سنتي: معلول كسي است كه ،جامعه اورا به خاطر رفتاروظاهرمتفاوت معلول تلقي مي كند.
تعاريف مبتني برعملكردها وفعاليتها:درك وشناخت معلوليت برمبناي محدوديت درعملكردها وفعاليتها ي فردوباتوجه به وضعيت قبلي تعريف مي شود.

تاسيس رشته های بين رشته ای

Cognitive Science        تاسيس رشته

عوامل موثر بيرونی و درونی

5 رشته در حوزه علوم شناختی

Language----------------- Thought ??????????????????????????????????????????????????

رابطه زبان وذهن  ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

??????

تاريخچه رشته گفتار درماني و پيشرفتهاي جديد:

در ايران اين رشته در سال 1352 با نام گفتار درماني با پذيرش دانشجو براي دوره كارشناسي در مدرسه عالي توانبخشي و رفاه اجتماعي آغاز به كار كرد. پس از انقلاب اسلامي اين رشته براي پنج دوره آزمايشي به كارداني و سپس كارشناسي ناپيوسته تبديل شد تا اينكه در سال 1362 دوباره به كارشناسي پيوسته تغيير داده شد.

در حال حاضر اين رشته در دانشگاههاي علوم پزشكي ايران، تهران، اصفهان، سمنان، اهواز و مشهد و علوم بهزيستي و توانبخشي در مقطع كارشناسي تدريس مي شود. آخرين بازنگري اين رشته در سال 1374 انجام شده است.

رشته هاي مشابه در خارج از كشور:

رشته هاي مشابه در دانشگاه هاي مختلف خارج از كشور عبارتند از:

الف: اختلالات ارتباطي (Communication Disorders) در آمريكا، استراليا و آلمان.

ب: آسيب شناسي گفتار و شنوايي (Speech pathology and Audiology) در آمريكا، استراليا و كانادا.

ج: آسيب شناسي گفتار و زبان (Speech and language pathology) در كشورهاي آمريكا، استراليا، كانادا و اغلب مراكز معتبر دانشگاهي جهان

كارشناسي پيوسته رشته گفتار درماني

  

طول دوره کارشناسي اين رشته 8 ترم معادل 4سال تحصيلي است. دروس تخصصي به صورت تئوري و عملي(در کلينيکها و مراکز درماني)تدريس مي شود.پس از پايان دوره دانش آموختگان تا مقطع دکتراي گفتاردرماني ادامه تحصيل دهند؛همچنين در حال حاضر امکان شرکت در آزمون کارشناسي ارشد و دکتراي رشته هايي مانند آناتومي،روانشناسي زبانشناسي و يا مشاوره براي دانش آموختگان رشته گفتاردرماني وجود دارد.

 

طول دوره و ساختار آن:

طول دوره براساس آيين نامه ي آموزشي دوره كارداني و كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي پيوسته مصوب شوراي عالي برنامه ريزي علوم پزشكي كشور مي باشد.

مجموع دروس اين دوره 130 واحد به شرح زير است:

دروس عمومي                                                    22  واحد

دروس اختصاصي اجباري(core )                            78  واحد

دروس كارآموزي در عرصه                                     24  واحد

دروس اختصاصي اختياري (non core)                   6   واحد

جمع                                                              130   واحد

تعريف گفتار درماني :

علمي است که به ارزيابي، تشخيص و درمان انواع اختلالات گفتاري مي پردازد. اختلالات گفتاري شايع شامل لکنت، اختلالات توليد(اختلال در تلفظ صداها)، اختلالات صوتي، تأخير در رشد گفتارو زبان، اختلالات گفتاري ناشي از فلج مغزي، کم شنوايي، سکته هاي مغزي و … مي باشد.
گفتاردرماني يكي از رشته هاي علوم پزشكي در شاخه توان بخشي است كه به مطالعه ي جنبه هاي مختلف گفتار و زبان و تشخيص و درمان اختلالات مربوط بدان مي پردازد. گفتاردرماني به عنوان تركيبي از دانش و هنر از مجموعه گسترده اي از علوم انساني و تجربي بهره مي گيرد و كسب مهارت در آن مستلزم فراگيري مباحث پايه از جمله نوروآناتومي و فيزيولوژي مكانيسم گفتار, زبان شناسي و آواشناسي, روان شناسي و روانپزشكي و نيز مباحث تخصصي بيماري شناسي, ارزيابي و درمان اختلالات گفتار و زبان است.

 

وظايف‌ گفتار درماني‌

اولين‌ و مهم‌ترين‌ خصوصيت‌ يك‌ گفتار درمان‌، داشتن‌ گفتاري‌ كاملاً مناسب‌ و خالي‌ از عيب‌ است‌. گفتاردرمان‌ بايد شخصيت‌ انعطاف‌پذيري‌ داشته‌ باشد. زيرا مراجعين‌ وي‌ كودكان‌ خردسال‌، نوجوانان‌، جوانان‌ و نيز افراد سالمندي‌ هستند كه‌ به‌ دلايل‌ گوناگون‌ دچار اختلال‌ گفتاري‌ هستند و قابليت‌ لازم‌ ديگر هنرمندي‌ و خلاقيت‌ است‌. گفتار درمان‌ بايد قادر به‌ كاربرد صحيح‌ و هنرمندانه‌ تكنيك‌ها و شيوه‌ها باشد. وظايف‌ يك‌ كارشناس‌ گفتار درماني‌ عبارت‌ است‌ از:

 ارزيابي‌، شناخت‌ و تشخيص‌ اختلال‌ گفتاري‌، ارائه‌ درمان‌ مناسب‌ و دادن‌ مشاوره‌ لازم‌ به‌ بيمار و همراهان‌ وي‌، انجام‌ تحقيق‌ پيرامون‌ موضوع‌هاي‌ مربوط‌ به‌ اين‌ رشته‌ نيز از وظايف‌ ديگر گفتار درمان‌ است‌. رشته گفتار درماني يكي از زيرمجموعه‌هاي علوم توانبخشي است و هدف آن ياري رساندن به افرادي است كه دچار اختلالات گفتاري و زباني هستند كه اين كمك شامل موارد زير مي‌شود:

 

كمك به افرادي كه اختلالات تلفظي دارند. به گونه‌اي كه بتوانند بدرستي توليد صداهاي گفتاري را بياموزند.

كمك به بيماراني كه اختلال در صوت دارند و يا به علل مختلف حنجره آنها جراحي شده و فاقد صوت طبيعي هستند.

كمك به بيماراني كه به دليل آسيب‌هاي مغزي زبان پريش‌ شده‌اند (اين دسته از بيماران قدرت سخن گفتن نداشته و يا بي‌ربط سخن مي‌گويند.)

ياري كردن ناشنوايان براي برقراري ارتباط كلامي .

كمك به طيف گسترده‌اي از عقب‌ماندگان ذهني براي برقراري ارتباط كلامي.

توصيه و مشاوره به افراد جامه به منظور پيشگيري از اختلالات فوق.

نقش آسيب  شناس گفتار و زبان :

نقش آسيب شناس گفتار و زبان در مرحله اول, پيشگيري از بروز اينگونه اختلالات از طريق آموزش هاي انفرادي و گروهي است و در مراحل بعدي, وظيفه او ارزيابي و تشخيص اختلال هاي گفتار و زبان و تلاش در درمان و اصلاح و جلوگيري از شدت آن ها مي باشد

آسيب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) بايد در آغاز از ماهيت گفتار و زبان و رشد طبيعي آن آگاه گشته و سپس با انواع اختلالات مربوط به آن آشنا شود و نحوه ارزيابي و درمان آنها را فرا بگيرد. در يك عبارت كوتاه مي توان گفت هرگاه شيوه صحبت كردن گوينده بيش از محتواي سخن او, توجه شنونده را به خود جلب كند و يا محتواي كلام دچار نابساماني شود وي مشكوك به نوعي اختلال گفتاري يا زباني است.

آسيب هاي گفتار وزبان متنوع بوده و از كودكي تا بزرگسالي مشاهده مي شود از ميان آنها مي توان به لكنت, اختلالات تلفظي, اختلالات گفتار و زبان در كودكان داراي مشكل يادگيري زبان و كودكان كم شنوا, عقب مانده ذهني, اتيستيك, بيماران سكته مغزي و اختلالات گفتاري ناشي از فقدان حنجره و آسيبهاي آن اشاره نمود.

 

انواع اختلالات گفتاروزبان عبارتند از:

۱-تاخير درگفتاروزبان

 ۲- اختلالات رواني گفتار

۳- اختلالات صوت

 ۴- اختلالات زباني

 ۵- اختلالات تشديدي

 ۶- اختلالات توليدي

۱-تاخير در گفتاروزبان:

افرادي داراي اين مشكل هستند كه به دلايل مختلف ازقبيل ناشنوايي- عقب ماندگي ذهني – فلج مغزي ديرتر از حد طبيعي شروع به صحبت مي كنند و گفتاروزبانشان درحد سنشان نمي باشد.

۲-اختلالات رواني گفتار

افرادي كه لكنت زبان وپريده گويي دارند جزءاين گروه هستند.

 () لكنت زبان: زماني اتفاقي مي افتد كه درروند طبيعي گفتاروقفه هاي غير طبيعي وناگهاني بواسطه تكرار صداها هجا ها كشيده گويي :طولاني ادا كردن صدا ها – كلمات وهجا ميا نپراني گير:قفل ورفتارها ي

وابسته ايجاد مي شود.

 () پريده گويي  :زماني اتفاق مي افتد كه ميزان تكلم دچاراشكال شود و گفتارفرد بيش از حد سريع باشد وفرد در گفتاراز گفتن برخي از اصطلاحات صرف نظركند.

۳-اختلالات صوتي

زماني اختلال صوتي وجود دارد كه كيفيت؛ زيروبمي؛ بلندي و انعطاف پذيري صوت فردي متفاوت ازصوت افراد؛ جنس؛ سن؛ گروه وفرهنگ مشابه وي باشد . وجود ياعدم وجوداختلال صوت وميزان آن نسبت به قضاوت شنونده متفاوت است.بنابراين كودكان؛ والدين؛ بزرگسالان و آسيب شناسان گفتار و زبان اختلال يا عدم اختلال را بر طبق نيازها و زمينه خود تعيين مي كنند .

۴-اختلالات زباني

ازجمله اختلالات زباني آفازي است .آفازي درسه فرايند درك زبان فرمول بندي زبان و يا هر دواختلال بوجود مي آيد.
آفازي دراثر آسيب به مناطق مختلف مغزي درنيمكره چپ به علل مختلف مانند تصادف سكته مغزي تروما وغيره بوجود مي آيد آفازي براساس منطقه اي كه آسيب ديده تقسيم بندي شده است وشامل انواع زيراست:

۱- آفازي ورنيكه ۲- آفازي بروكا ۳- آفازي انتقالي ۴- آفازي ترانس كورتيكال حسي۵- آفازي گلوبال ۶- آفازي ترنس كوتيكال حركتي

۵-اختلالات تشديد

تشديد زير مجموعه كيفيت صوت است در اختلالات تشديد دراثر اختلال در عمكرد دريچه كامي- حلقي به علل مختلف فرايند تشديد به درستي انجام نمي شود دو به عبارت ديگر توازن خيشومي – دهاني بهم خورده است.انواع اختلالات تشديدعبارتند از۱- خيشومي شدگي بيش ازحد : تشديد بيش ازحد هوا درحفره بيني كه ممكن است همراه با خروج هوا ازبيني باشد يا نباشد.دراين حالت ممكن است براي جلوگيري از خروج هوا درپرده هاي بيني حركات انقباضي ديده شود.۲- خيشومي کمتراز حد :تشديد صداهاي خيشومي درحفره بيني يا صورت نميگيرد يا بسيار كم است .۳- مختلط: به علت اتصال حفره هاي بيني وانسداد درقسمت خلف يا قدام بيني هردوحالت خيشوم شدگي وجود دارد.

۶-اختلالات توليدي

اختلالات توليدي مشخصا ً بيش از هر نوع عارضه گفتاري وقت وتوجه آسيب شناسان گفتار را به خود مشغول ميكند و تقريبا ۸۰ درصد موارد اختلالات گفتاري را تشكيل ميدهد. اينگونه افراد درتوليد و بيان همخوانها و واكه ها مشكل دارند.

End of Lecture