بطور کلي اختلالات ارتباطي شامل:

1-    اختلال شنيداري

2-    اختلال زباني

3-    اختلالات گفتاري

4-    اختلالات عصبي- حرکتي

5-    اختلالات عصبي- ادراکي

6-    عقب ماندگي ذهني

7-    اختلالات عاطفي-رواني

8-    ناهنجاري هاي ساختماني مي شود.

در مورد افراد کم شنوا مشکل بيشتر در مقوله هاي زير مي باشد:

کم شنوايي بخصوص قبل از 6 سالگي باعث ايجاد و تاخير خلاء در رشد گفتار و زبان مي شود.

1-    اختلال در يادگيري : شامل اختلال در خواندن، نوشتن، هجي کردن،که باعث افت درموفقيت تحصيلي مي شود.

2-  اختلال در زبان(language) شامل مقوله هاي کلي زبان: (مقوله نحوي،مقوله آوايي و مقوله معنايي) و از نظر ساختاري شامل آواها، واژه ها و جملات مي شود.(به عبارت ديگر صورت عيني زبان را گفتار مي نامند).

3-   ايجاد اختلال در توليد(تلفظ صحيح اصوات گفتاري)

4-    ايجاد اختلال در صورت و تشديد (شامل کيفيت، زيروبمي، بلندي صدا، تشديددهاني يا خيشومي)

5-    ايجاد اختلال در ريتم و نواي گفتار(شامل واحدهاي زبر زنجيري چون ريتم، آهنگ، کشش، مکث، تکيه و....)

6-   مشکلات ارتباطي و عاطفي بين کودک و والدين

7-  مشکلات روحي و عاطفي همچون احساس ناامني،افسرگي،اظطراب،هيجان زدگي،خجالتي بودن،گوشه گيري، گريه هاي مکرر و...

 

 توانبخشي و آموزش کودکان مبتلا به کاهش شنوايي

کم شنوايي بطور وسيعي بر جنبه هاي مختلف گفتار و زبان تاثير مي گذارد و بطور کلي مي توان گفت هرچه کم شنوايي بيشتر باشد. اين تاثيرات مشهود تر است. اما به مفهوم آن نيست که کم شنوايي هاي در حد ملايم و حتي ضعيف براي کودکان کم اهميت بوده و تاثيرات حاصل از آن قابل چشم پوشي است.

از آنجا که اکثر کودکان با ضايعه شنوايي از والدين شنوا متولد مي شوند به همين علت والدين از نظر برقراري ارتباط با کودک خود دچار مشکل مي شوند. نحوه برخورد با والديني که براي اولين بار متوجه وجود يک کم شنوايي در کودک خود مي شوند، بسيار مهم است. والدين در اولين قدم به دنبال درمان پزشکي هستند و پس از نااميد شدن از اين مرحله و قبول وجود چنين مشکلي در نهايت استفاده از سمعک را براي کودکشان پذيرفته و به دنبال راهي هستند تا کودکشان از آموزش هاي مناسب برخوردار گردد.

                                                اعضاء تيم توانبخشي شنيداري

شنوايي شناس ،گفتار درمان، روانشناس، مددکار اجتماعي، معلم کودک کم شنوا، متخصص اختلالات يادگيري، متخصص رشد حرکتي، کار درمانگر، فيزيوتراپيست اعضاء خانواده و ديگر متخصصين که مارا در تشخيص نيازهاي کودک کم شنوا ياري دهند(مثلاً متخصص گوش و حلق، متخصص اعصاب و روان،متخصص چشم،متخصص اطفال) جزو تيم توانبخشي شنيداري مي باشند.

تربيت شنوايي چيست؟

تصور بسياري از افراد شنوا اين است که کودک دچار نقص شنوايي اگر کلمه و يا صدايي را بشنود آن را درک مي کند. چرا که معتقدنداين افراد تنها صداها را با شدت کمتري دريافت مي کنند ولي کيفيت صدا براي آنان با کيفيت صدايي که افراد شنوا دريافت مي کنند تفاوتي ندارد. اگر چه اين تصور در مورد کم شنوايي هاي انتقالي صحيح است. اما در مورد آسيب هاي شنوايي که ناشي از اختلالات حسي عصبي سيستم شنوايي که ناشي از اختلالات حسي عصبي سيستم شنوايي هستند درست نمي باشد زيرا که در آسيب هاي حسي عصبي افراد نه تنها صدا را کامل دريافت نمي کنند بلکه آن را بصورتي متفاوت از آنچه شنوايان مي شنوند خواهند شنيد.

در اينگونه افراد حروف ،صداها و کلمات به صورت صداهايي که تا حد زيادي مشابه يکديگر و غير قابل تشخيص هستنددريافت مي شوند و شخص مبتلا ناچاراً مي بايست با اتکا به همان صداهاي محدود که مي تواند بشنود گفتار را درک نمايد و چون در چنين حالتي درک حروف مشکل است درک گفتار نيز بسختي صورت مي گيرد. در اين افراد تربيت شنوايي باعث مي شود که آنان بتوانند با سهولت بيشتري صداها را تشخيص داده و بين اصواتي که دريافت مي کنند تمايز قائل شوند.

تربيت شنوايي سبب افزايش باقيمانده شنوايي نمي گردد. اما در عين حال سبب مي شود که افراد نسبت به آنچه که مي توانند بشنوند حساس تر شده و درک بهتري داشته باشند. مثلاً در مورد کودکاني که دچار نقص عضو شنوايي عميق هستند حتي اگر بتوان آن ها را حداقل نسبت به صداهاي بلند در فرکانس هاي بم آگاه نمود، کار مهمي انجام گرفته است زيرا اگرچه اين اصوات در درک گفتار ممکن است نقش مهمي نداشته باشند اما چون به عنوان نشانه هايي از وجود صوت در محيط پيرامون مطرح مي گردند مهم بوده و سبب مي شوند که کودک دنياي اطراف خود را بهتر شناخته و تصوري از اشياء مختلف که صداهاي متفاوت دارند، بدست آورد . وقتي تربيت شنوايي تاکيد بر مسئله زبان آموزي و گفتار داشته باشد معادل توانبخشي شنيداري کلامي مي باشد بطورکلي بايد گفت که تربيت شنوايي چيزي به غير از آموزش خوب شنيدن و خوب درک کردن نيست. اين برنامه به فرد دچار نقص شنوايي کمک مي کند تا حداکثر استفاده ممکن را از باقيمانده شنوايي خود به عمل آورد.

از آنجا که تربيت شنوايي در سنين کودکي تاثير فراواني در روند يادگيري زبان دارد و بازدهي مطلوب برنامه هاي تربيت شنوايي مي تواند همچون ستوني محکم تکيه گاه توانبخشي کودکان ناشنوا باشد. تعاريف متعدي نيز در رابطه با تربيت شنوايي کودکان مطرح گرديده که ما تنها به بيان دو مورد از آنها اکتفا مي کنيم :

*   تربيت شنوايي عبارت است از ايجاد شرايط ارتباطي خاص که دسا اندر کاراران آموزش ناشنوايان از طريق آن مي توانند به کودکان دچار نقص شنوايي کمک کنند تا به توانايي هايي در درک شنوايي گفتار دست يابند. توانايي هايي که کودکان شنوا آن را بدون مداخله ديگران کسب مي نمايند.

تعريف انجمن شنوايي و گفتار آمريکا(A.S.H.A): تربيت شنيداري را به صورت زير تعريف مي کند:

*   تربيت شنوايي در واقع به معناي ارائه و فراهم نمودن تمام امکانات و خدماتي که در جهت جبران يا کاهش اثرات ضايعه شنيداري بويژه مشکلات ارتباطي در بعد اختلال هاي زبان دريافتي و زبان بياني بکار مي رود.

اهداف ويژه برنامه تربيت شنوايي

1-    سرعت بخشيدن به روند زبان آموزي

2-    کمک به درک شنيداري گفتار

3-    استفاده صحيح از کلمات در نوشتن دستور زبان و نحو

4-    تشخيص اجزاء زنجيره اي و زبر زنجيره اي گفتار (مانند ريتم آهنگ کشش مکث ديرش و...)

5-    بکارگيري بينايي و شنوايي بطور همزمان جهت برقراري ارتباط

6-    بالا بردن ذخيره لغات کودک

7-    بالا بردن مهارت هاي ارتباطي و اعتماد به نفس

8-    بالا بردن ظرفيت توليد گفتار

9-    گفتار موثر در تعيين نوع برنامه تربيت شنوايي

10-                       سن شروع افت شنوايي

11-                       سن تقويمي کودک

12-                       سن شروع برنامه توانبخشي

13-                       ميزان افت شنوايي

14-                       زمان تجويز سمعک

15-                       مدت زمان استفاده از سمعک

16-                        ميزان هوش

17-                        ميزان همکاري کودک و والدين

18-                        آموزش هاي قبلي و بهره گيري فرد از کلاس هاي مختلف همچون گفتار درماني و...

. تربيت شنوايي و نقش آن در توسعه گفتار

هر فرد براي اينکه بتواند گفتار مناسب و درستي داشته باشد، بايد از طريق حس شنوايي گفتار خود را کنترل و تنظيم نمايد و يا به عبارت ديگر به الگوهاي صوتي که خود توليد مي کند توجه نمايد تا از صحت گفتار خود مطمئن گردد. افراد کم شنوا علاوه بر اينکه در تقليد گفتار مشکلاتي دارند و تنظيم گفتار نيز دچار مشکل هستند. توسعه گفتار و زبان يکي از اهداف همزمان تربيت شنوايي محسوب مي گردد. بدين معني که تربيت شنوايي يک کودک مقدمه اي براي توسعه گفتار او نيز هست. زيرا کودک بايد در ابتدا آنچه را که مي شنود در ک کند و سپس آن را تکرار نمايد. تربيت شنوايي به کودک کمک مي نمايد تا با درک بازگشت اصوات گفتاري خود(از طريق حس شنوايي) صداي خود را بهبود بخشد. با پيشرفت هرچه بيشتر آموزش هاي کودک گفتار را بوسيله حس شنوايي خود بخوبي شنيده و اصلاحات لازم را بر آن اعمال مي نمايد. عامل بسياري از اشتباهات تلفظي کودکان کم شنوا عدم درک و يا درک ناقص صامت ها(اصوات بي صدا يا همخوان ها) و مصوت ها (اصوات صدادار) مي باشند.اين کودکان معمولاً در تلفظ حروفي اشکال دارند که قادر به کشف آنها نيستند و يا آنها را به صورت واضح و مشخص از يکديگر تمايز نداده و قادر به شناسايي آنها نمي باشند و اين امر اهميت و نقش بالايي در مراحل کشف تمايز و شناسايي (در برنامه تربيت شنوايي) دارد که اين مراحل مقدمات توسعه گفتار را فراهم مي کند.

دسته ديگر خطاهاي گفتاري کودکان کم شنوا مربوط به عدم درک الگوهاي شدتي اصوات مي باشد اينگونه خطاها بيشتر در آهنگ گفتار، محل بروز تکيه هاي گفتاري تعداد سيلاب هاي و مدت زمان ارائه جملات صورت مي گيرد بطور کلي اين کودکان قادر نيسيتند که در هنگام توليد گفتار بين بيان يک سيلاب با تکيه و بدون تکيه تفاوت بگذارند و يا در جاهاي مناسب مکث کنند و يا اينکه حالاتي نظير حالت تعجب و يا سوالي بودن را در جملات تشخيص داده و يا ايجاد کنند که اين مشکلات در روند برنامه تربيت شنوايي مورد توجه قرار مي گيرد.

مراحل برنامه تربيت شنوايي

1-  کشف و توجه به صدا (Detection): منظور آن است که کودک بگويد يا نشان دهد که تنها صدايي وجود دارد يا خير. اين اصوات شامل اصوات محيطي و اصوات گفتاري است.

2-    تمايز اصوات (Discrimimation): تمايز درواقع قدرت تشخيص و تفاوت گذاري ما بين اصوات مختلف است.

3-  شناسايي اصوات (Identification): شناسايي عبارت است از تشخيص صحيح اصوات از يکديگر به نحوي که فرد هر يک را درک کرده باشد آنچه را که شنيده بوسيله تکرار (يا اشاره به آن) مشخص کند.

4-  درک مطلب (Comprehension): هدف نهايي درک شنوايي در واقع درک معنا و مفهوم محرک مي باشد، به عبارت ديگر هدف نهايي اين است که مشخص گردد هدف از صداي ايجاد شده (مخصوصاً در اصوات گفتاري) چه بوده است. در طي اين مرحله، فرد بايد مجموعه اي از کلمات را در کنار يکديگر گذاشته و يک درک کلي از آنها بدست آورد.

منبع:

 

مرکزتحقیقات گوش ،گلو،بینی،جراحی سروگردن وعلوم وابسته